AI-geletterdheid na de Omnibus? Lichter, maar niet weg.

AI-geletterdheid is nog steeds verplicht voor elk bedrijf dat AI gebruikt. Ook als dat alleen ChatGPT of Copilot is. De Europese Omnibus heeft de regel in 2026 wel lichter gemaakt: je hoeft niet meer te garanderen dat iedereen een bepaald niveau haalt. Maar je moet wel aantoonbaar iets doen. En sinds augustus 2026 mag daar ook op worden gecontroleerd.

Wat AI-geletterdheid in de wet betekent

De regel staat in artikel 4 van de AI-verordening. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) legt het zo uit: organisaties die AI-systemen ontwikkelen of gebruiken, moeten sinds 2 februari 2025 zorgen dat hun mensen genoeg weten en kunnen om AI verantwoord in te zetten. Dat gaat over de techniek, maar ook over de praktische en ethische kant.

Belangrijk voor een klein bedrijf: je valt er al onder als je AI gebruikt. Je hoeft zelf geen AI te bouwen. Volgens de vragenlijst van de Europese Commissie moeten mensen die ChatGPT gebruiken bijvoorbeeld weten welke risico's erbij horen, zoals hallucinaties. Dat zijn antwoorden die heel overtuigend klinken, maar niet kloppen.

Wat de Omnibus veranderde

In 2026 paste de EU de AI-verordening op een paar punten aan, via de zogenoemde Digital Omnibus. Artikel 4 bleef staan, maar werd herschreven. De Europese Commissie zet het verschil op een rij:

• AI-geletterdheid blijft een plicht voor wie AI levert of gebruikt.
• Er is geen vast of "voldoende" niveau meer voorgeschreven.
• De Commissie en de lidstaten moeten bedrijven helpen, onder meer met praktijkvoorbeelden.

De Duitse AI Campus vatte het op 28 juli 2026 kort samen: je hoeft niet te garanderen dat elke medewerker een bepaald niveau haalt, maar je moet wel maatregelen blijven nemen. Ons standpunt: dit is geen reden om het te laten liggen. Het is juist een kans om het klein en nuchter te regelen, zonder dure trajecten.

Geen certificaat, wel bewijs

Veel ondernemers denken dat ze een cursus met certificaat moeten inkopen. Dat hoeft niet. De Europese Commissie schrijft letterlijk dat er geen certificaat nodig is en dat er geen verplichte trainingen zijn. Wat wel slim is: bijhouden wat je hebt gedaan. Een eenvoudig intern overzicht van uitleg, afspraken en trainingen is volgens de Commissie genoeg als vorm.

Waarom dat bewijs telt: de regels voor toezicht en handhaving gelden sinds 2 augustus 2026. Wie ooit een vraag krijgt van een toezichthouder, of na een fout uitleg moet geven aan een klant, wil kunnen laten zien wat er geregeld was.

AI-geletterdheid regelen in vier stappen

De AP gaf in de handreiking Aan de slag met AI-geletterdheid een aanpak in vier stappen. Vertaald naar een bedrijf met een handvol mensen ziet dat er zo uit:

1. Identificeren. Schrijf op welke AI-tools er echt gebruikt worden, ook de privé-accounts. Wie gebruikt wat, en waarvoor?
2. Doelen bepalen. Kies per rol wat iemand moet weten. De binnendienst die mails laat opstellen heeft andere kennis nodig dan wie offertes laat doorrekenen.
3. Uitvoeren. Een korte uitleg van een uur, een A4 met afspraken en een paar voorbeelden van fouten uit je eigen werk. Meer hoeft het in het begin niet te zijn.
4. Evalueren. Kijk elk halfjaar of de tools nog dezelfde zijn en of de afspraken werken. AI verandert snel, je overzicht dus ook.

De AP adviseert om er een meerjarig plan van te maken. Voor een klein bedrijf kan dat gewoon een terugkerend agendapunt zijn.

Waar het in de praktijk misgaat

Het grootste risico zit niet in de wet, maar in het gebruik dat niemand ziet. Medewerkers die op eigen houtje een chatbot openen, plakken er klantgegevens in zonder te weten waar die terechtkomen. Dat hebben we eerder beschreven in je klantgegevens horen niet in een losse chatbot. AI-geletterdheid is dan geen papieren plicht, maar de eerste verdediging tegen een datalek.

Daarom werkt het het best als AI op één vaste plek in je bedrijf draait, met afspraken die voor iedereen gelden. Dan weet je wat er gebruikt wordt en kun je uitleg geven over iets dat je echt kent. Bij Maestro Network bouwen we zo'n eigen AI-omgeving, die je bedrijf kent en waarin jij beslist. Dit artikel is geen juridisch advies; check bij twijfel de bronnen hieronder of een jurist.